| Vergi denetiminde koordinasyon sorunu bitiyor mu? |
| Pazartesi, 07 Haziran 2010 14:34 | |||
 Çok uzun bir hikayedir. Maliye Bakanlığı’nda Vergi İnceleme birimlerinin çok başlılığı konusu. Ekonominin gösterdiği gelişim sürecine paralel olarak kendisini sürekli yenilemek ve yeni duruma adapte olmak durumunda olan Türk Vergi Sistemi ve Gelir İdaremiz birçok alanda bu yenilenmeyi yapmış olmasına rağmen denetim birimleri ayağında maalesef uzun yıllardır sonuç alınamıyor. Nedir sorun? Efendim, ülkemizde vergi incelemesi görevi yapan üç ayrı denetim birimi var. Bunlardan biri Osmanlı’dan Cumhuriyet’e intikal eden kurumlardan Maliye Teftiş Kurulu’na bağlı Maliye Müfettişleri. Bu birim vergi incelemelerinin yanında teftiş ve soruşturma görevlerini de ifa ediyor. Sayıları son derece sınırlı. Üstlendikleri aşırı yetkilerin karşılığında kendilerinden beklenen bakanlığın denetim ihtiyacının önemli bir bölümünü karşılayamıyorlar. Maliye Müfettişlerinin hizmet ihtiyacını karşılayamamaları ve de ülke ekonomisinde özel sektör ağırlıklı gelişmeler, ağırlıklı görevleri vergi incelemesi yapmak olan Hesap Uzmanlarının oluşturulmasını zorunlu kıldı. Bu birim uzun yıllar kaliteli vergi incelemeleri yaptı. Ancak ülkenin hızlı büyümesi ve oluşan büyük denetim ihtiyacı bu biriminde yetersiz kalmasına neden oldu. Maliye Müfettişleri ve Hesap Uzmanları birleşerek daha organize ve daha etkin yeni bir denetim yapısı oluşturmak yerine yeni bir bürokratik yapı kurmayı tercih ettiler. 1970’lerden itibaren sayısal ve nitelik açısından güçlü bir yapı olan Gelirler Kontrolörleri de vergi incelemeleri, teftiş ve soruşturma yetkileri ile ülke hizmetinde oldular. ÇOK BAŞLI DENETİM ÇAĞDAŞ DEĞİL Görüldüğü üzere ihtiyaç arttıkça yeniden yapılandırma yerine yeni denetim birimleri ihdas etme yanlışlığına düşen Türk Maliye İdaresi elinde bulundurduğu son derece seçkin mensupları olan merkez denetim birimlerinin aralarındaki şiddetli mesleki rekabete de engel olamadı. Ülkemizin çağdaş vergileme yöntemleri ile haksız rekabet ortamlarına son vermesi ve rekabet politikalarında vergi aracını etkili şekilde kullanabilmesi için teşkilatının etkinliğini bu yüksek yeterlilikteki kadrolarla gerçekleştirmesi gereken Maliye Bakanlığı, maalesef bu potansiyeli uzun yıllardır kullanabildiği söylenemez. Şu anda denetim birimlerindeki dünyanın hiçbir ülkesinde olmayan bu çok başlılık sorunu bir yasa tasarısı ile giderilmeye çalışılıyor. Bu üç denetim biriminin temsilcilerinden oluşan ve Gelir İdaresi Başkanı’nın yöneteceği bir “Vergi İnceleme ve Denetim Koordinasyon Kurulu” oluşturuluyor. Artık vergi incelemesine seçilecek mükellefler keyfi usullerle değil, risk analiz yöntemleri kullanılarak belirlenecek. VERGİ DENETİMİNDE ADALET ŞART Ve Koordinasyon Kurulu, yıllık denetim planını hazırlayarak Bakan onayı ile uygulamaya sokacak. Belirli süreler içerisinde tüm mükellefler en az bir kez denetlenecek. Bu konudaki haksız rekabet ortadan kalkacak ve vergiye gönüllü uyum teşvik edilecek. Uzun yıllar süren vergi incelemeleri artık belirli sürelerle sınırlanacak. Mükelleflerin hakları korunacak. Gelir İdaresinin bazı vergi problemlerini açıkladığı “sirküler” uygulamasına vergi inceleme elemanlarının da uymaları zorunlu hale geliyor. İdare içinde görüş farklılıklarına dayalı işlem yapma durumu gideriliyor. Ve yazılan vergi inceleme raporları, Denetim Koordinasyon Kurulu bünyesinde oluşturulacak olan “Rapor Değerlendirme Komisyonu” tarafından okumaya tabi tutulacak. Bu gelişmeler vergi mükelleflerinin idare karşısındaki haklarının geliştirilmesi açısından aslında önemli demokratikleşme adımları. Tasarı henüz Bütçe ve Plan Komisyonu’nda. Eğer meslek taassubuna kurban edilmezse ülkemize yakışmayan mevcut denetim yapısı gerçekten daha işlevsel hale gelmiş olacak. Rekabetçi ekonomi, rekabetçi vergi sistemi ile gerçekleştirilebilir. O da başarılı vergi idaresi ve adaletli vergi denetimi ile tabii ki. Sedat Yalçın'ın Tüm Yazıları İçin Tıklayınız
|