Geçtiğimiz yıl ABD konut sektöründe başlayan ve giderek uluslararası kredi ve güven krizine dönüşen finansal ve ekonomik gelişmeler, büyük ekonomileri etkilemeye devam ederken, ülkemizin de içinde bulunduğu gelişmekte olan piyasaları da etkisi altına almaya başladı. Son yılların, hatta son yüzyılın ekonomik krizi olarak adlandırılan bu kriz finansal sistemin işleyiş kurallarının yeniden dizayn edilme ihtiyacını da ortaya çıkarmıştır.
Global likidite koşullarının had had safhaya çıktığı, yani dünya ekonomilerinin bol paraya boğulduğu ve ABD Merkez Bankası’nın da düşük faiz politikasıyla destek verdiği global finansal yapı, giderek kan kaybetmeye başlamış, borç üzerine kurulu ekonomik yapı likiditenin geri çekilmeye başlamasıyla konut sektöründe başlayan ve konut kredilerinin yanında bu kredilere bağlı oluşturulan yapısal ürünlerin değerlerinde ciddi düşüşlere sebebiyet vermiştir. Bu tarz ürünleri bilançolarında, aktiflerinde bulunduran finansal kurumlar, hedge fonlar, konut kredisi veren bankalar ve yatırım bankaları ciddi zararlarla karşılaşmış ve sermaye kaybına uğramıştır. Amerika’nın en köklü yatırım bankalarından Bears Sterns batma noktasına gelmiş ve ABD hükümeti ile hazinesinin de telkiniyle bir diğer büyük ABD bankası JP Morgan’a devredilmiştir. Yine ABD’de en eski yatırım bankalarından biri olan Lehman Brothers batmıştır. Diğer yatırım bankalarından Merill Lynch, Bank of America tarafından satın alınırken, iki büyük yatırım bankası Goldman Sachs ve Morgan Stanley mevduat bankasına dönüştürülmüş ve kurtarma planlarına maruz kalmıştır.
Tüm bu gelişmeler emlak fiyatlarında ve borsalarda ciddi düşüşler yaşanmasına sebep olmuş, finansal kurumların aktiflerindeki varlıkları satarak likit hale gelme ihtiyaçlarını ortaya çıkarmıştır. Global durgunluk beklentisi petrol, enerji ve emtia fiyatlarının gerilemesine neden olmuş, tüm dünyada açılan pozisyonların kapatılması ve nakde dönme ihtiyacı doların diğer para birimleri karşısında değerlenmesini sağlamıştır. Ekonomi yönetimleri finansal sektörün uğradığı zararların reel ekonomi üzerindeki etkilerini hafifletmek ve hasarı asgariye indirmek için kurtarma paketleri açıklamış ancak güvenin tam olarak yeniden tesis edilmesini sağlayamamıştır. Diğer taraftan Dünya Merkez Bankaları piyasalardaki likidite sıkıntısını önlemek amaçlı fonlama imkanlarını artırmış ve bankaların düşük teminatlı aktiflerini teminata kabul ederek fon sağlama imkanı vermiştir. Yine Dünya Merkez Bankaları kısa vadeli dolar, emtia ihtiyacına cevap vermek amacıyla birbirleri arasında sucop line’ları oluşturmuştur. Tüm bu önlemlerin yanında agresif faiz indirimlerine gidilerek krizin olumsuz etkilerini azaltmak ve resesyonu önleme çabasına girmişlerdir.
Gelinen noktada dünya ekonomisinin resesyona(durgunluğa) doğru gittiği görülüyor. Türkiye açısından baktığımızda, krizin ortaya çıktığı dönemde yüksek cari açık ve aşırı değerli para biriminin yanında özel sektörün döviz cinsi borçları ciddi risk oluştururken, hisse senetlerinde ve Türk lirasında ciddi değer kaybı yaşanmıştır. ABD ve Avrupa ekonomilerindeki daralma, istihdam azalışının Türkiye’nin dış satımını olumsuz etkilemesi, döviz kurundaki yükseliş ve düşen petrol fiyatlarının da cari açığı daraltıcı etkili olması beklenmektedir.
Tüm bu veriler göz önünde bulundurulduğunda, önümüzdeki dönemde Türkiye’nin IMF ile yeni bir anlaşma yapıp yapmayacağı konusu da merak edilmektedir. IMF’nin geçtiğimiz dönemde gelişmekte olan ekonomi ülkelerinde uygulattığı sıkı para ve maliye politikalarının, mevcut konjonktürde ne derece geçerli olduğu tartışma konusudur. 2001 krizini yaşayan Türkiye, bu krize finansal kesimde yapılan düzenlemeler ve sıkı denetim sayesinde daha hazırlıklı girmiştir. TCMB’nin fazla gecikmeden faiz oranlarında indirime giderek, para politikasını bir miktar gevşetmesi gerektiğini düşünüyorum. Böylelikle daralan dış talebin karşısında iç talebi dizginleyici unsurların bir nebze de olsa hafifleyeceği kanısındayım.

Bu e-Posta adresi istek dışı postalardan korunmaktadır, görüntülüyebilmek için JavaScript etkinleştirilmelidir

Yazarın Diğer Yazıları İçin Tıklayınız