Bizleri dünyanın diğer uluslarından ayıran belki birçok özellik vardır. Ama beni her zaman en çok etkileyeni, en az bildiğimiz konuda en bilgili olduğumuza olan sarsılmaz inancımızdır. Her Türk üç konuda bilgili doğar: futbol, ekonomi ve olasılık.
‘Futbol ve ekonomiyi zaten iyi biliriz de, olasılık nerden çıktı?’ diyene kısa bir not geçeyim. Aslında olasılık, bir olayın tahmin ettiğimiz gibi olması şansıdır. Hayatımızın her alanında vardır, ancak özellikle matematik ve istatistikte yoğun kullanılır. Olasılığın eğitim sistemimizdeki yeri ise maalesef açıortaydan sonra Segedin Barışı’ndan hafif önce gelir. Ancak bu durum her birimizin birer olasılık profesörü ve tahmin uzmanı olmasını engellemez -özellikle de iddia oynarken. Futbolun olasılıkla kesiştiği yer tabii ki iddiadır. Ancak olasılık bilen herkes bu tür bahislerde oynamakla, 100 liralık bir banknotu 101 liraya satın almak arasında fark olmadığını bilir. Konumuz futbol olmadığından bu kısa notu burada keseyim.
Hem ekonomi hem de olasılığın ya da tahmin yapmanın kesiştiği bir yerlerde dolaşıyorsak, hepimiz uzmanızdır. Hepimiz krizin ne zaman biteceğini tahmin edebiliriz, doların yıl sonu seviyesini biliriz, altın fiyatının gideceği yön hakkında, faizin ne olması gerektiği hakkında öznel fikirlerimiz vardır.
Hayatın her alanında karşılaştığımız bu tip cümlelere, bundan sonra dikkatle ya da değişik bir açıdan bakın. Hepsinin içinde gizli bir olasılık tahmini olduğunu görünce şaşıracaksınız. Ekonomide ne kadar çok alanda olasılığın karşımıza çıktığına birkaç örnek vereyim. Bankadan ticari kredi aldınız, faiz oranı olarak yüzde 15 verdiler. Tamam, yüzde 30 da olabilir bugünlerde. Aslında bu oranın içinde sizin batma olasılığınızın da olduğunun farkında mısınız? Banka kendi para edinme maliyetini hesaplar, üzerine giderlerini ve sermaye maliyetini ekler, sonra sizin batma olasılığınızı tahmin eder ve toplam kredi faizini çıkarır. Bankacılar bu yazıyı okuduğunda, sürece itiraz edecektir ama fiyatlamalarının ardındaki teori aslında bundan farklı değil... Sizde tersten giderek kendi batma olasılığınızı bulabilirsiniz. Bu hesaplama tüm faiz oranları için geçerlidir: mevduat, hazine bonosu.
Sigorta primi hesaplaması bunun şüphesiz en olgun örneğidir; ödediğiniz primin sigortaladığınız arabanının fiyatına oranı sizin bir yıl içinde kaza yapma olasılığınızdır. Aslında tek tek herkesi tanımadıkları için ortalamaya bakarlar ama prensip aynı.
Değişik bir örnekle yazıyı bitirelim. Geçtiğimiz hafta yapılan Miss World güzellik yarışmasında Rusya güzelinin birinci olma olasılığı yüzde 25, Türk güzelinin ise yüzde 1,9 olarak hesaplanıyordu. Siz sormadan söyleyeyim, bu oranları nasıl hesaplıyorlar onu ben de anlamıyorum!

Yazarın Diğer Yazıları İçin Tıklayınız

Bu e-Posta adresi istek dışı postalardan korunmaktadır, görüntülüyebilmek için JavaScript etkinleştirilmelidir