Geçen yazıyı bitirdiğimiz yerden bu sefer başlayalım. Sorumuz şuydu:
Neden?
Neden hayatımız piyasalararası senkron kaymadığı için bugün daha kötü durumda? Neden tahmin edilemedi?
Maalesef ekonomi bilimi bir fizik veya kimya gibi kesin delillerle ispatlanabilen kuramlara sahip değil. Belki de güzelliği burada; önce siz varsayımlarınızı yapıyorsunuz sonra güzel bir dünya yaratıyorsunuz. Gerçek hayat buna yakın giderse ne ala. Değilse yeni model kuruyorsunuz ya da daha kolayı var: varsayımlarınızı değiştiriyorsunuz. Modeli yeniden çalıştırıyorsunuz. Hele varsayımlarınızdan biri insanların davranışları hakkında ise. Evet, bildiniz, durum içinden çıkılmaz olur.
Gelelim tekrar konumuza. Finans teorisi nispeten kısa bir tarihtir ve iki önemli kuramın üzerinde yükselir (en azından benim için öyle): Değer ile tarih ilişkisi ve seçim yapma. Aslında böyle anlatınca finans hiç de zor bir konu değilmiş, matematiksel bile değilmiş.
Metaların değeri ile vade arasında ciddi bir ilişki vardır (senkronu unutmayın). Bir yıl sonra alacağınız 1 lira ile bugün cebinizdeki 1 lira karşılaştırılamaz. Birisi elma birisi armuttur. İkisini karşılaştırmak için uzaktakini iskonto etmemiz gerek.
İkincisi ise değişik opsiyonlar arasında seçim yapma kuralıdır. Bunun için de fiyatlama, bütçeleme ve ıskonto bilmek gerekir.
Bugün hemen hemen tüm finans dünyası şu altın varsayımlar üzerinde inşa edilmiştir: Herkes mantıklı davranır ve fiyatlar iskonto oranı ile belirlenir. Birincinin ne kadar saçma olduğunu siz de ilk okuyuşta fark etmişsinizdir. Çok önemli değil. İkincisinde ise gizli kalan varsayım şudur: Dünya üzerinde tüm aktifler aynı anda aynı yöne hareket etmez. Yani tüm dünyadaki aktiflerden (mal, meta vs.) mutlaka bazısı yukarı aşağı hareket eder veya hiç etmez.
İşte tüm modern finans teorisinin bina edildiği en önemli iki konu. İşte aynı zamanda tüm modern finans teorisinin çöktüğü iki nokta. Belki milyonda bir şanstı ama oldu:
Ezici orandaki miktarda fiyatlar aynı yönde hareket etti.
Tüm modeller doğrudan şaştı.
Risk yöneticileri bunu zaten hesaplamalarına bile almadılar.
Bankacılar ‘yeterince değişik ve çok kişiye kredi verirsek hepsi bir anda batmaz’ dediler.
‘Bir ülke batsa diğerinin çıkışı onu karşılar’ dediler.
Ev fiyatlarına yatırım yapanlar ‘bu çok mantıklı’ dediler.
Senkronize hareket bitirdi.
Bence tüm finans kitapları elden geçirilecek. 

Yazarın Diğer Yazıları İçin Tıklayınız