Bugünlerde akordu bozulmuş koro gibi her kafadan başka ses çıkıyor. Bazıları, kriz bitmedi bu kriz içinde yaşanan çıkış, diyor. Diğerleri, piyasalar yeni bir dönemeçte artık sadece iyiye gideceğiz, diyor. İki taraf ta haklı olabilir mi? Doğal bilimlerden bahsetseydik ‘imkansız’ derdim. Birisi doğru ise öbürü kesinlikle yanlış olurdu. Ama ekonomi, fizik kimya gibi bir bilim dalı değil. Aynı çevre koşulları altında aynı trendler maalesef aynı sonuçları doğurmuyor.
O halde ‘nereye gidiyoruz’ cevabını nereden bulacağız? Buna cevap vermek için önce kısa bir hatırlatma yapalım. Ekonomide her şey azalan fayda üzerine kurulur. Aldığınız veya ürettiğiniz her mal ve servisin yararı giderek azalır. Bu o kadar genel geçer bir kuraldır ki inanması güçtür. Diyelim yeni bir mal ürettiniz, birim başı yaptığınız kar gittikçe düşecektir. Daha basit örnek vereyim; çok susadığınız bir zamanda bir bardak su içtiniz. İlk bardak suyun değeri çok yüksektir ama yeni bardaklar geldikçe aynı bardağın değeri gittikçe azalır. Artık altıncı bardak suyun değeri sizin için ne kadardır siz karar verin.
Azalan faydalar zamanla yerini yeni bir faydaya bırakır ve yine büyük fayda ile başlarsınız. Yeniden susadığınızı düşünün. Artık ekonominin en önemli analizlerinden birini kavradınız. Ekonomin bütününe ya da alt sektörlere ayrı ayrı bakarsak da kural değişmez. Dönemler geçtikçe yukarı ve aşağı belli bir ritim ile sallanan hareket görmemiz doğal sonucu olur. Bunun bir kere yukarı bir kere de aşağı gitmesiyle bir döngü oluşur.
Ancak ekonomik döngülerle finansal piyasaların döngüleri birbirini tutmaz. Finansal piyasalar deyince; borsa, faiz, kurlar vesaire gibi üretimden bağımsız ama üretime bağlı piyasalardan bahsediyoruz. Finansal piyasalar da aynı döngü hareketini yapar bundan kaçış yok. Fakat finansal döngü ekonomiden önde gider. Finansal döngü tepe yapınca ekonomik döngü hala yukarı çıkmaktadır.
Sizce ekonomi tam dip noktasındayken finansal döngü nerededir? Doğru tahmin ettiniz artık çıkışa başlamıştır. Şimdi birinci paragrafı bir daha okuyun. Acaba iki taraf da doğru söylüyor olabilir mi? Tabii ki olabilir ama bir şartla; iki taraf ayrı döngülere bakıyorlarsa biri ekonominin görümüne bakıyor ve hala aşağı gidiyoruz diyor. Öteki ise finansal döngüye bakıyor ve filizler çıkmaya başladı artık bu iş bitti diyor.
Doğrusu ise sizin nerede olduğunuzla ilgili. Ekonominin içindeyseniz (varlığınızın yarısından fazlası ekonomik aktiviteyle alakalıysa) işler bir süre daha kötü gidecek demektir. Aksi takdirde en kötü bitmiş çıkış civarlarındasınız demektir. Bir süre daha kafalar da karışık mesajlar da. Siz ise ayırt edebilirsiniz artık.

Yazarın Diğer Yazıları İçin Tıklayınız