İlk ve Orta çağlarda bir yerleşimin kent olabilmesinin en önemli koşulu bir pazar yerinin yani çarşısının olmasıdır. Osmanlı dönemi belgelerine göre şehir; pazar bulunan yer olarak tanımlanmaktadır.
Osmanlı Devleti’nin ilk önemli başkenti olan Bursa’da kentin merkezini yine yüzyıllarca çarşı belirlemiştir. Bugün bile Bursa’nın merkezini, altı asır önce yapılmış Bedesten belirlemektedir.
Kentimizin merkezini oluşturan Hanlar Bölgesi, dönemin Osmanlı şehirleri içinde en etkileyici anıtsal yapı gruplarını oluşturmaktadır. Hanlar bölgesi 14. yüzyıldan 16. yüzyıla kadar gelişimini hızla sürdürmüştür. 1854 depremi ve 1958 yangını ile bölge oldukça hasar görse de, günümüze kadar oldukça iyi korunmuştur.
Şimdi Hanlar Bölgesi, Bursa Büyükşehir Belediyesi tarafından hazırlıklarına başlanan “Konsept Proje” ile tekrar gündemin ilk sırasına oturmuştur.
Sürece kısaca değinecek olursak; Bursa Büyükşehir Belediyesi tarafından 12.06.2008 gün ve 414 sayılı meclis kararıyla Hanlar Bölgesi (kuzeyde Cumhuriyet Caddesi, doğuda İnönü Caddesi, güneyde Atatürk Caddesi ile sınırlı bölge) 5366 sayılı Kanun doğrultusunda “Yenileme Alanı” ilan edilmiştir. Kanun gereği karar Bakanlar Kurulu’nun onayına sunulmuş, fakat dosyadaki eksiklikler nedeniyle 15.09.2008 günü İç İşleri Bakanlığı tarafından iade edilmiştir.
Dosyadaki eksikliklerden biri de, bölgenin Kentsel Sit Alanı olmasına rağmen, Bursa Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu’nun uygun görüşünün bulunmamasıdır. Bu eksiklik üzerine Büyükşehir Belediyesi Yenileme Alanı kararını onay için Koruma Kurulu’na sunmuş, Koruma Kurulu 10.10.2008 günlü toplantısında Yenileme Alanı kararını uygun bulmamıştır.
Ancak bu sırada Büyükşehir Belediyesi tarafından “Hanlar Bölgesi Konsept Projesi” çalışmalarına başlanmıştır. Çalışmalar sonucunda 3 firmaya proje hazırlatılmış ve 04.12.2008 günü Prof. Dr. Metin Sözen, Şehir Plancıları Odası Bursa Şubesi, Mimarlar Odası Bursa Şubesi (toplantıya katılmamıştır) ve belediyeden ilgili dairelerden oluşan “Değerlendirme Kurulu” tarafından ilk değerlendirme toplantısı yapılmıştır.
Hanlar Bölgesi gibi bir kente, ülkeye değil insanlığa mal olmuş tarihi değere yönelik proje oluşturulurken, bölgenin sorunlarının doğru tespit edilmesi ve çözüm önerilerinin geliştirilmesi gereklidir.
Peki, Hanlar Bölgesi’nin sorunları nelerdir? Genel başlıklar halinde bunlara değinelim…
•Bursa Büyükşehir Belediyesi tarafından 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununa istinaden 16.03.2006 tarihinde 1/25.000 ölçekli Merkez Planlama Bölgesi Nazım İmar planı, 14.04.2008 tarihinde 1/5000 ölçekli Osmangazi Belediyesi Nazım İmar Planı onaylanmıştır. Ancak her iki üst ölçekli planda da bölgenin tarihi kimliğini ön plana çıkaracak bir plan kararı üretilememiş, bölge Merkezi İş Alanı kapsamında Doğanbey, Heykel bölgesi ile birlikte ele alınmıştır.
•Kentimizde Muradiye’den başlayan, Tophane, Hanlar Bölgesi, Yeşil, Emirsultan’a kadar uzanan bir tarih aksı mevcuttur. Üst ölçekli planlarda bu aksa yönelik genel strateji üretilmesi ve bütüncül planlama anlayışı ile değerlendirilmesi gerekirken, birbirinden kopuk projelerle (Emirsultan kentsel dönüşüm, sur inşaatları, Hanlar Bölgesi konsept projesi gibi) düzenlemeler yapılmaya çalışılmaktadır.
•Hanlar bölgesinin ekonomik, sosyal, kültürel, mekansal, fiziksel birçok sorunu bulunmaktadır. Bu sorunların tespiti ve doğru çözümün üretilebilmesi için, bölgenin bütün ihtiyaçlarını bütüncül olarak ele alacak “Hanlar Bölgesi Strateji Planı”nın bir an önce hazırlanması gereklidir.
•Hanlar Bölgesi’ni çevresinden soyutlayacak, kendi içinde ele alacak projeler üretmek doğru değildir. Üretilecek projenin bölge içinde sınırlı kalmaması, bölgenin Reyhan-Kayhan Hanlar Bölgesi ve kentin bir parçası olduğu düşünülerek bütüncül projelerin üretilmesi gereklidir.
•Bölgenin ticaret merkezi olması ve kentin önemli akslarının kesişim noktasında yer alması ulaşım sorununu gündeme getirmektedir. Ulaşım sorunuyla entegre olarak kullanıcı, esnaf ve turistik otopark alanlarının olmayışı da bölgenin çözülmesi gereken önemli bir sorunudur.
•Hanlar bölgesine ait dağılım ve düğüm noktaları ile bu noktalar arasında yaya sirkülasyonuna yönelik ulaşım akslarının tariflenememesi de önemli bir sorundur. Bölgeye Şehreküstü BursaRay istasyonu, Merkez Bankası karşısında yer alan duraklar, Zafer Plaza, Tayyare Kültür Merkezi, Ulucami önü taksi dolmuş durakları, İnegöl Çarsısı ve Uzun Çarşı aksından oldukça yoğun yaya sirkülasyonu bulunmaktadır. Bu noktaların birbirleriyle ve bölgeyle ilişkili yaya akslarının sağlıklı olmayışı da diğer önemli bir sorundur.
•Hanlar Bölgesi’nin 7 gün 24 saat yaşanılamaması da önemli bir sorundur. Bölge geceleri ve pazar günleri kapalıdır. Oysa yurtdışı örneklerinde tarihi merkezler devamlı olarak kent yaşamının bir parçasıdır. Bölgede bu yaşantıyı devam ettirecek fonksiyonların da proje kapsamında ele alınması gereklidir.
•Hanlar Bölgesi’nde tarihi dokuya uyumsuz yapılaşmalar da bulunmaktadır. Bu yapıların tasfiyesi veya dokuya uyumlu hale getirilmesi gereklidir.
•Hanlar Bölgesi’nde tabelalardan, sokak aydınlatma elemanlarına, cephe malzemelerinden, üst kaplama malzemelerine ortak bir dil eksikliği bulunmaktadır. Bu ortak dil eksikliğinin giderilmesi bölgenin daha anlaşılır olmasını sağlayacaktır.
•Hanlar bölgesinde açık-kapalı alan dengesinin sağlıklı olarak sağlanması gereklidir. Alışveriş yapanların ve gezmeye gelenlerin dinlenmelerini sağlayacak “nefeslenme alanlarının” sağlanması gereklidir.
Bölgeye ilişkin daha birçok sorunu dile getirmek mümkündür. Önemli olan bu sorunlara çözüm ararken bölgenin tarihi kimliğinin bozulmamasıdır. 1857 yılında Suphi Bey tarafından hazırlanan harita, bölgenin tarihine yönelik önemli ipuçları sağlamaktadır. Bu gerçeklerinde mutlaka göz önünde bulundurulması gereklidir.
Bölgenin sorunlarının iyi tespit edilebilmesi ve doğru çözüm önerilerinin getirilebilmesi için hazırlanacak projenin başından sonuna kadar sabırla, kentin tüm paydaşlarıyla ortak değerlendirilmesi gereklidir. Osmangazi Belediyesi, Koruma Kurulu, Vakıflar Bölge Müdürlüğü, Meslek Odaları, sivil toplum örgütleri, üniversite, bölgedeki esnaf birliklerinin mutlaka bu sürece dahil edilmesi gereklidir. Tabii amaç seçim yatırımı değil, gerçekten bölgeye sahip çıkmak ise…

Yazarın Diğer Yazıları İçin Tıklayınız