| Kayıt dışında istihdam ilk sırada |
| Pazartesi, 05 Temmuz 2010 14:47 | |||
Haber Merkezi Dünya Bankası Türkiye analistlerinin mart ayında yayınladığı ve nisanda da kamuoyu ile paylaştığı Kayıt Dışılık: Nedenler, Sonuçlar, Politikalar başlıklı raporunun Türkiye tanıtımı Bursa’dan başladı.Bursa Ticaret ve Sanayi Odası’nın ev sahipliğinde geçen hafta gerçekleştirilen toplantı ile raporun detayları hakkında katılımcılar bilgilendirilirken, çözüm önerileri de ele alındı. Uludağ Üniversitesi İİBF Öğretim Üyesi Prof. Dr. İsmail Tatlıoğlu’nun moderatörlüğünde gerçekleştirilen toplantıda konuşan Dünya bankası Türkiye Başekonomisti Mark Thomas, dünyadaki diğer ülkelerle karşılaştırıldığında, Türkiye’deki gelişmişlik ve gelir düzeyine göre kayıt dışılığın beklenen oranda olduğunu vurguladı. Thomas, “Türkiye’deki kayıt dışılıkta birinci sırada istihdam, ikinci sırada vergi kaçakçılığı geliyor” dedi. Raporun amacının rakamlarla ölçüm yapmak değil, kayıt dışılığın nedenlerini ve sonuçlarını belirlemek olduğunu da ifade eden Thomas, söz konusu sonuçlara yol açan nedenlerin ortadan kaldırılması için yapılabileceklere ilişkin önerilerde bulunduklarını söyledi. Mark Thomas, şunları söyledi: “ÇÖZÜMÜ KOLAY DEĞİL” “Bu kısa bir rapor ve buz dağının yalnızca görünen yüzü. Kayıt dışı zorlu bir problem ve kolay çözümü yok. Kayıt dışı çok açık bir şekilde bir şeyin dışında kalmayı ifade ediyor. Kayıt dışı olduğunuzda pek çok şeyin de dışında kalıyorsunuz. Sosyal güvenlik sistemi, çeşitli yapılar ve şirketlerin gelecek planlarının dışında kalıyorsunuz. Devlet için ise vergilerin ve yasaların dışında kalıyorsunuz, bunlardan yararlanamıyorsunuz. İşte bu rapor, bu şekilde dışarıda kalanların nasıl sistem içine çekilebileceğinin üzerinde duruyor. Bir taraftan elbette kayıt dışılığın azaltılmasının çok kolay olmadığını bilmekle birlikte, bir dizi politikaların bileşeninden oluşan çabalarla, işgücü piyasalarında, denetim alanında ve iletişim ve farkındalık yaratma alanında yürütülecek politikalarla sorunun çözümünde ilerleme kaydedileceğini düşünüyoruz.” “KAYIT DIŞI İÇİN BÜYÜMÜYORLAR” Dünya Bankası Finans Uzmanı Kamer Karakumru Özdemir ise kayıt dışılığın ölçek ekonomilerini etkilediğini, şirketlerin sistemin dışında kalmak için büyümekten vazgeçtiklerini söyledi. Raporun detaylarına ilişkin bilgi veren Özdemir, sözlerini şöyle sürdürdü: “Küresel kriz sonrasında kayıt dışılığın önemi arttı. Çünkü, mali, verimlilik ve ekonomik büyüme ile sosyal ve ekonomik kırılganlık gibi üç önemli soncu var. Raporda mali boyutuna çok fazla değinmedik. Verimlilik ve büyüme açısından baktığımızda, kayıt dışılık, şirketlerin kamu hizmetlerine ve çeşitli pazarlara erişimini güçleştiriyor. Kimi şirketler kayıt dışında kalabilmek için büyümekten kaçıyor. Sosyal ve ekonomik kırılganlık ise en önemli kon. Ücretlilerin yüzde 67’si kayıtlı. TÜİK’in bin kişilik hane halkı verilerine göre yüzde 33 kayıt dışında ve bunun da yüzde 12’si yeşil kartlı. Yüzde 21’ninin hiçbir güvencesi yok. Bu önemli bir sonuç çünkü, kayıt dışı çalışanların şoklara karşı hassas olduğunu gösteriyor.” BTSO Genel Sekreteri Nihat Balkan ise kayıt dışı ekonominin bir az gelişmişlik ve demokrasi sorunu olduğunu kaydetti. Uluslararası araştırmalarda Türkiye’de kayıt dışı ekonominin büyüklüğünü yüzde 32 gibi görünse de, milli gelirin yüzde 50’si kadar olduğu yönünde genel görüş bulunduğunu anımsatan Balkan, şöyle konuştu: “Kayıt dışı ekonomi büyük bir sorundur. Çünkü devlet gelirlerini azaltır, borçlanmaya yol açar, iş dünyasında haksız rekabet yaratır, ulusal göstergeler anlamını yitirir, ekonomi politikası yapmak güçleşir. Bütün bu nedenler, kaliteli bir demokrasinin ayak bağıdır. Dünya Bankası tarafından hazırlanan raporda Türkiye’nin 178 ülke arasında ortalama iş yapma kolaylığı açısından 57’nci sırada yer alması kayıt dışılığın yüksekliğini izah eden önemli bir unsurdur.” BTSO Genel Sekreteri, yüksek vergi yükünün kayıt dışılığı artıran en önemli etken olduğunu da vurgulayarak, “Küresel ekonominin kurallarının yeniden yazıldığı şu tarihi günlerde Türkiye’nin kayıt dışıyla mücadeleyi hızlandırması şarttır” dedi. DÜNYA BANKASI RAPORU’NDAN Kayıt dışılık ile ilgili tespitler-Türkiye’de kayıt dışılık insanların günlük yaşamlarının bir parçasıdır. Ticari anlaşmalar el sıkışma temelinde sonuçlandırılmakta; ödemeler rutin biçimde geciktirilmekte; çalışanlar nakdi ödeme almakta ve makbuzlar genellikle ancak açıkça talep edilmeleri halinde verilmektedir.-İki anlayış yaygın niteliktedir. Vergi kaçırma ve ücretlerin eksik beyanı. -Türkiye’de gelirlerin ve ücretlerin eksik beyanı ile çalışanların sosyal güvenlik sistemine kaydedilmemeleri en önemli kayıt dışılık türleri olarak ortaya çıkmaktadır. -Türkiye’deki kayıt dışı ekonomik faaliyetin GSYİH’daki payı, kişi başına düşen gelirinin işaret ettiği düzeyle hemen hemen aynıdır. -Kayıt dışı istihdam en yaygın olarak genç ve daha yaşlı (çoğunlukla emekli) çalışanlar ve kadınlar arasında görülmektedir. Kayıt dışılığın mali sonuçları-Büyük bir kayıt dışı sektörün varlığı vergi sistemindeki etkisizliğin ve adaletsizliğin ve devlet gelirlerinde önemli kayıpların bir yansıması olabilir.-Devlet tüketimden ve işgücünden önemli miktarda gelir toplamakta, gelir ve kurumlar vergisinden ise daha az gelir elde etmektedir. -Kayıt dışı sektör vergilendirmeden tam olarak kaçamamaktadır. Kayıt dışı sektör doğrudan vergi ödememekle birlikte bazı faaliyetleri dolaylı yoldan vergilendirilmektedir. -Kayıt dışı sektörün büyüklüğü dikkate alındığında nüfusun sadece küçük bir bölümü (yaklaşık 1,7 milyon veya çalışma çağındaki nüfusun yüzde 4’ünden azı) gelir vergisi ödemektedir. -KDV vergi kaçırmaya yatkın niteliktedir. KDV kaçakçılığı devletin gelir kaybının ana kaynağıdır. 2004 yılında KDV kaçakçılığından kaynaklanan gelir kayıplarının GSYİH’nın yüzde 3,5’i olduğunu göstermektedir. Kurumlar ve gelir vergisi kaçakçılığına bağlı gelir kayıplarının ise GSYİH’nın sırasıyla yüzde 0,7’si ve 1,1’i olduğu tahmin edilmiştir. -Beyan edilmeyen çalışanlar ve eksik beyan edilen ücretler sosyal güvenlik prim tahsilatlarında kayıplara neden olmaktadır. -İşletmelerde kayıt dışılık konusunda yakın zamanda yürütülen çalışmalar kayıt dışı işletmelerin kayıtlı işletmelerden daha az verimli olduğunu ve de kayıt dışılığın bu nedenle büyüme önünde muhtemel bir kısıt olduğunu savunmaktadır.
|