| Mükelleflerin vergiye gönüllü uyumu ve motivasyon |
| Pazartesi, 17 Mayıs 2010 13:07 | |||
 Mükelleflerin vergiye gönüllü uyumu genel olarak vergisel yükümlülüklerin doğru olarak yerine getirilmesi şeklinde tanımlanır. Vergi ödemek hiç kimsenin hoşuna gitmese de insanların neden vergi ödediklerini bilmek çok önemli bir konudur. Klasik olarak mükelleflerin net gelirlerini maksimuma çıkarmak için vergi kaçırdıkları ve cezalandırma korkusu nedeniyle vergilerini doğru bildirdikleri söylenir. Bu nedenle mükelleflerin gerçek gelirini beyan etmesi, vergi denetimlerin yeterli olup olmadığına bağlıdır. Bir başka ifadeyle mükellefler rasyonel davranarak vergi kaçırdıkları ortaya çıkmadığı ve vergi kaçırmanın cezası ağır olmadığı sürece vergi kaçırmaktadırlar. Ancak mükelleflerin vergiye uyumu açısından, kişisel çıkarlar yanında, ahlaki düşünceler ve sosyal normlar, adalet algısı, idari, siyasal, hukuki, kurumsal, kültürel, sosyolojik ve dinsel gibi birçok faktör de etkili olmaktadır. Bu nedenle vergilemede standart ekonomik suç yaklaşımının ötesinde; psikologlar ve sosyologlar tarafından önerilen davranış teorilerinin yardımıyla, bireyleri motive eden diğer birçok faktörün de dikkate alınması gerekmektedir. Mükelleflerin motivasyonu ve yol açacağı davranışlar dikkate alınmadan vergilere ilişkin yapılacak planlamalar eksik kabul edilmektedir. Dolayısıyla başarılı bir vergi politikası izlenebilmesi için mükelleflerin motivasyonunu etkileyen faktörlerin iyi tespit edilmesi gerekmektedir. Mükelleflerin vergi uyumuna yönelik motivasyonu üzerinde vergi dairesi tarafından zorla empoze edilen uygulamalardan çok içsel olarak onayladıkları bir vergi sisteminin uygulanması daha etkili olmaktadır. Böyle bir motivasyon durumunda mükelleflerin bir ödül ya da karşılık beklemeksizin görevlerini yapma hissi kuvvetlenir ve vergiye gönüllü uyumu artar. Peki mükelleflerin vergisel davranışlarını etkileyen motivasyonlar nasıl oluşmaktadır? Bu oluşuma yön veren faktörler nelerdir? Mükelleflerin vergiye karşı davranışlarını etkileyen faktörler bireysel ve çevresel faktörler olarak iki başlık altında toplanmaktadır. Mükelleflerin vergiye karşı davranışlarını etkileyen bireysel faktörleri; vergi ödeme gücü, vergi bilinci ve ahlakı, sosyal ve demografik faktörler, siyasal iktidarı benimseme durumu, devlete bağlılık, mükelleflerin diğer mükellefler hakkındaki düşüncesi, kamu hizmetlerinin mükelleflerin tercihlerine uyumluluğu ve kamu gelirlerinin etkin kullanımının mükellefler üzerinde yaratmış olduğu etkiler şeklinde sıralanabilir. Mükelleflerin vergiye karşı davranışlarını etkileyen çevresel faktörler ise dört grupta toplanabilir. Birincisi, vergi sisteminden kaynaklanan, vergi adaleti, vergi mevzuatının sık sık değişmesi ve sistemin karmaşıklığı, vergi oranları, vergi aflarının sıklığı, belge düzeninin yerleşmemiş olması ve kayıt dışı ekonomi, vergi cezalarının etkin uygulanmaması, istisna ve muafiyetlerin yaygınlığı gibi faktörlerdir. İkincisi vergi yönetiminden kaynaklanan personel yapısının yetersizliği, halkla ilişkilerin eksikliği, vergi inceleme ve denetimlerinin yetersizliği, ekonomik ve teknolojik gelişmelere uyum sorunu ve çalışma koşullarının yetersizliği gibi faktörlerdir. Üçüncü grup çevresel faktörler siyasal yapıdan kaynaklanan, vergi politikasına halkın katılımı ve verginin alındığı dönem gibi hususlardır. Dördüncü olarak da ekonomik yapı, ekonomik konjonktür, milli gelir düzeyi ve kayıt dışı istihdam gibi ekonomik faktörler de mükelleflerin vergiye bakışını etkilemektedir. Yukarıda sıraladığımız faktörler bir etkileşim süreci sonucunda oluşturacağı motivasyonla mükelleflerin vergiye karşı davranış biçimlerini belirlemektedir. Bu faktörlerin bazıları önemli bir içsel motivasyon unsuru iken (özellikle vergi ahlakı), bazıları da dışsal müdahalelerle oluşturulan motivasyonlardır (denetim gibi). Vergilemede istenilen sonuçlara ulaşılabilmesi için mükelleflerin vergiye bakışını etkileyen bu faktörlerin olumlu davranışlara neden olacak şekilde yönlendirilmesi gerekmektedir. Adnan Gerçek'in Tüm Yazıları İçin Tıklayınız
|